Εκκλησίες

Οι Εκκλησίες της Μήλου:

ΑΔΑΜΑΝΤΑΣ

  • Κοίμηση της Θεοτόκου ή Άγιος Χαράλαμπος

Η δυσιπόστατη αυτή εκκλησία βρίσκεται πίσω από το λιμάνι του Αδάμαντα, στο υψηλότερο σημείο του χωριού. Κτίστηκε από Κρήτες πρόσφυγες το 1870 και πήρε το όνομά της από την εκκλησία της Κοίμησης της Θεοτόκου της Προταϊτισσας (παλιά μητρόπολη του νησιού) και την διπλανή της εκκλησία, τον Άγιο Χαράλαμπο. Οι δύο αυτές εκκλησίες βρίσκονταν στην παλαιά πρωτεύουσα του νησιού, την Ζεφυρία, από όπου μεταφέρθηκαν το ξυλόγλυπτο τέμπλο και οι παλαιές εικόνες της μεγαλοπρεπής αυτής εκκλησίας.

 

Η αρχιτεκτονική του ναού είναι τρίκλιτος καμαροσκεπής μετά τρούλου και ο τρούλος της βρίσκεται πάνω στον ημικυλινδρικό θόλο του μεσαίου κλίτους. Στην αυλή του ναού θα θαυμάσετε το μωσαϊκό του Ιωάννη Καβρουδάκη, φτιαγμένο από μηλϊακά βότσαλα, το οποίο παριστάνει έναν αετό που πετάει προς την ανατολή. Παρατηρείστε στο κάτω του μέρος, ανάμεσα στα δυο δελφίνια, το έμβλημα της κοινότητας του Αδάμαντα.

 

Στην Κοιμήση της Θεοτόκου ή  Άγιο Χαράλαμπο (οι ντόπιοι την αποκαλούν με το δεύτερο όνομα),  θα δείτε εικόνες κρητοβυζαντινής τέχνης από τις κατεστραμμένες εκκλησίες της Ζεφυρίας, το ξυλόγλυπτο τέμπλο, καθώς και την πολύτιμη εικόνα της Παναγίας, που είναι καλυμμένη από ασημένιο φύλλο.

 

  • Άγιος Νικόλαος – Αδάμαντας 

Νοτιοδυτικά της Αγίας Τρίάδας (Εκκλησιαστικό Μουσείο) θα βρείτε τον καθολικό ναό του Αγίου Νικολάου. Χτίστηκε το 1827 από τον γάλλο υποπρόξενο Λουί Μπρεστ και  στο δάπεδο του υπάρχουν τρεις τάφοι καλυμμένοι από μαρμάρινες πλάκες με επιγραφές στα αγγλικά, τα γαλλικά και τα λατινικά.

 


ΠΛΑΚΑ

 

  • Γενέσιον της Θεοτόκου ή Παναγία Κορφιάτισσα

Στο δυτικό άκρο της Πλάκας, πάνω σε απόκρημνους βράχους χτίστηκε το 1810 ο ναός της Παναγίας της Κορφιάτισσας. Η τοποθεσία είναι γνωστή ως «Χάλαρα», ενώ ο χώρος μπροστά από το ναό ως «Μάρμαρα», λόγω του ότι η αυλή του ναού είναι στρωμένη με μαρμάρινες επιτύμβιες πλάκες από την παλαιά πόλη.

Επισκεπτόμενοι το Γενέσιον της Θεοτόκου ή Παναγία Κορφιάτισσα, εκτός του ότι θα απολαύσετε υπέροχη θέα στο πέλαγος και εκπληκτικό ηλιοβασίλεμα, θα δείτε κειμήλια από τις παλιές εγκαταλελειμμένες εκκλησίες του νησιού, εικόνες κρητοβυζαντινής τέχνης από τις εκκλησίες της Ζεφυρίας, λείψανα αγίων φυλαγμένα σε μικρά ασημένια κιβώτια, το ξυλόγλυπτο, επιχρυσωμένο τέμπλο του ναού, καθώς και τον επιχρυσωμένο επιτάφιο του 1600 από την  Παναγιά τη Σκινιώτισσα, ο οποίος είναι φερμένος από τη Σμύρνη.

 

  • Παναγία των Ρόδων

Στη βόρεια πλευρά της Παναγίας της Κορφιάτισσας (ένα στενό πιο κάτω) θα βρείτε τη δεύτερη καθολική εκκλησία του νησιού, τη Παναγία των Ρόδων ή Ροζάρια.

Η μικρή αυτή καθολική εκκλησία χτίστηκε  από τον γάλλο υποπρόξενο Λουί Μπρεστ το 1823 (όπως φαίνεται και από την επιγραφή που βρίσκεται πάνω από την είσοδό της), ενώ στο εσωτερικό της είναι θαμμένος ο ίδιος ο Μπρεστ και στην αυλή της η σύζυγός του. Άξιο λόγου είναι το ότι το υπέρθυρό του ναού είναι διακοσμημένο με το οικόσημο του γάλλου βασιλέα Λουδοβίκου ΙΣΤ΄.

  • Υπαπαντή του Χριστού ή Παναγία Θαλασσίτρα

Η Υπαπαντή του Χριστού ή Παναγία Θαλασσίτρα, είναι προστάτιδα των ναυτικών και η  πιο πολυφωτογραφημένη εκκλησία του νησιού. Βρίσκεται σε ένα από τα ωραιότερα σημεία του νησιού και θα την συναντήσετε καθώς ανεβαίνετε στο Κάστρο. Αυτή η εκκλησία το 1739 ήταν ναΰδριο που το κατεδάφισαν για να χτίσουν στη θέση του το 1839 αυτόν τον πανέμορφο μεγαλύτερο ναό, ενσωματώνοντας ως νότιο κλίτος και τη διπλανή Φράγκικη εκκλησία της Παναγίας της Ελεούσας.

Στην Παναγία τη Θαλασσίτρα μπορείτε να δείτε έργα του 17ου αιώνα από το φημισμένο αγιογραφικό εργαστήρι των Σκορδίλιδων, και συγκεκριμένα τις σημαντικές εικόνες του Αγίου Ελευθερίου και της Παναγίας και του Χριστού, δημιουργίες του Εμμανουήλ Σκορδίλη. Ακόμα, μπορείτε να δείτε το ξυλόγλυπτο τέμπλο με πολύ ωραίο σταυρό, ενώ στο υπέρυθρο της δυτικής θύρας του ναού μπορείτε να διακρίνετε το οικόσημο του δούκα της Νάξου, Κρίσπι.

 

  • Μέσα Παναγιά ή Παναγία Σκινιώτισσα

Στην κορυφή του Κάστρου, θα συναντήσετε τη μικρή καμαροσκέπαστη εκκλησία της Παναγίας της Σκοινιώτισσας ή Μέσα Παναγιά. Το σημερινό κτίσμα της εκκλησίας διατηρείτε σε πολύ καλή κατάσταση, αφού είναι μεταπολεμικό. Το παλαιότερο ναϋδριο ανατινάχτηκε την περίοδο της Γερμανικής κατοχής για να στηθεί στη θέση του το αντιαεροπορικό προβόλο και έτσι οι κάτοικοι την ξαναέχτισαν μετά το 1944.

Την  ονομασία «Σκινιώτισσα» φημολογείται πως την πήρε από την εικόνα της Παναγίας που βρέθηκε πάνω  σε σκίνο, στην κορυφή του Κάστρου. 


 

ΠΛΑΚΕΣ

  • Άγιος Χαράλαμπος

Στους πρόποδες της Πλάκας, στο χωριό με το όνομα Πλάκες, βρίσκεται η τέταρτη σε μέγεθος εκκλησία του νησιού, ο Άγιος Χαραλάμπος. Ο ναός αυτός ανεγέρθη το 1853 (στη θέση ενός παλιού ναϋδρίου), χάρη στον κόπο και στις δωρεές των λιγοστών κατοίκων του χωριού.

Στο ναό μπορείτε να δείτε σύγχρονες τοιχογραφίες (η τοιχογραφία του Παντοκράτωρος στο θόλο, του Αγ. Χαραλάµπους στην αριστερή πλευρά  και απέναντι του Αγ. Βλάσιου) και ενδιαφέρουσες εικόνες όπως του Άρχοντος Μιχαήλ, του Χριστού, του Προδρόµου, της Κυρίας των Αγγέλων, του Αγ. Ιακώβου, της Αγ. Αικατερίνης και της Παναγίας της Ακραδιώτισσας, της παλαιότερης εικόνας του νησιού. Αυτή η μεγάλης αξίας εικόνα έχει μεταφερθεί από  το κατεστραμμένο μοναστήρι που βρισκόταν στη Μικρή Ακραδιά.

Ο σπουδαίος αγιογράφος Κόντογλου αναφέρει για την εικόνα της Παναγιάς της Ακραδιώτισσας: «Είναι ζωγραφισμένη απάνου σ` ένα στενόµακρο σανίδι, βαθουλωμένο σαν σκάφη, όπως είναι στα πιο αρχαία κονίσµατα. Το κεφάλι της Παναγιάς είναι όρθιο, όπως στις άλλες παλιές Οδηγήτρες, του Χριστού όπως φαίνεται από το πλάγι.Τα µάτια, η μύτη, το στόµα είναι σημειωμένα µε σιένα λίγο πιο σκούρα απ` τον προπλασµό. Τα μαλακά φώτα είναι βαλµένα µε λεύτερες και πεταχτές πινελιές, όπως στα αρχαία ψηφία, ενώ στις πιο καινούργιες εικόνες τα φωτισμένα είναι δουλεµένα µε κανονικές γραμμές η µια δίπλα στην άλλη, τραβηγμένες µε προσοχή κι από κοντά. Ο προπλασµός είναι σιένα κόκκινη, η όψη της Παναγιάς δείχνει γερασµένη κι αγέλαστη, ολότελα διαφορετική απ` το συνηθισμένο τύπο της Οδηγήτρας»


 

ΤΡΙΟΒΑΣΑΛΟΣ

  • Άγιος Σπυρίδωνας 

 

Ο Άγιος Σπυρίδωνας είναι η κεντρική εκκλησία του χωριού του Τριοβασάλου και αποτελεί ενιαίο  οικοδόμημα με τη μικρότερη εκκλησία της Αγίας Μαρίνας. Η εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνος είναι μία ενδιαφέρουσα εκκλησία, αφού παρουσιάζει μία ιδιαίτερη αρχιτεκτονική με τέσσερις μεγάλες αψίδες. Σε αυτήν θα βρείτε εικόνες από τις κατεστραμένες εκκλησίες της παλιάς πόλης της Ζεφυρίας, καθώς και την εικόνα «Βασιλεύς Βασιλευόντων» του γνωστού κρητικού αγιογράφου Σκορδίλη.

Εάν επισκεφτείτε τον Άγιο Σπυρίδωνα ή τον Άγιο Γεώργιο την ημέρα του Πάσχα, θα παρακολουθήσετε το «κάψιμο του Ιούδα», έθιμο που χρονολογείται από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους και αναβιώνει μέχρι και σήμερα. Το έθιμο αυτό, συνδυάζεται και με το έθιμο του «μπαρουτιού», όπου οι νέοι των δύο χωριών, του Τριοβασάλου και του Πέρα Τριοβασάλου, πετάνε δυναμίτες σε χώρο ανάμεσα στις δύο εκκλησίες, διεκδικώντας ο καθένας τον τίτλο του νικητή. Νικητής είναι το χωριό που θα προκαλέσει τον περισσότερο θόρυβο και θα σκάσει τους περισσότερους δυναμίτες.

  • Νεκροταφείο των επάνω χωριών 

Στον Τριοβάσαλο, πάνω στον δρόμο που οδηγεί στην Πλάκα θα δείτε το ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής νεκροταφείο των επάνω χωριών: της Πλάκας, των Πλακών, του Τριβασάλου, του Πέρα Τριοβασάλου και της Τρυπητής. Το νεκροταφείο αυτό διαθέτει μία πολύ πρωτότυπη αρχιτεκτονική, μιας και οι τάφοι του έχουν την μορφή μιας μικρής εκκλησίας.




ΠΕΡΑ ΤΡΙΟΒΑΣΑΛΟΣ

 

  • Άγιος Γεώργιος 

Ο Άγιος Γεώργιος είναι η κεντρική εκκλησία του χωριού του Πέρα Τριοβασάλου. Εάν την επισκεφτείτε αξίζει να παρατηρήσετε τη μαρμάρινη πλάκα που δεσπόζει στην είσοδο της εκκλησίας και απεικονίζει τον Άγιο Γεώργιο έφιππο, το μαρμάρινο τέμπλο της και το μωσαϊκό του λαϊκού καλλιτέχνη Πέτρου Ραπανάκη που βρίσκεται στο προαύλιό της.

Εάν επισκεφτείτε τον Άγιο Γεώργιο ή τον Άγιο Σπυρίδωνα την ημέρα του Πάσχα, θα παρακολουθήσετε το «κάψιμο του Ιούδα», έθιμο που χρονολογείται από τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους και αναβιώνει μέχρι και σήμερα. Το έθιμο αυτό, συνδυάζεται και με το έθιμο του «μπαρουτιού», όπου οι νέοι των δύο χωριών, του Τριοβασάλου και του Πέρα Τριοβασάλου, πετάνε δυναμίτες σε χώρο ανάμεσα στις δύο εκκλησίες, διεκδικώντας ο καθένας τον τίτλο του νικητή. Νικητής είναι το χωριό που θα προκαλέσει τον περισσότερο θόρυβο και θα σκάσει τους περισσότερους δυναμίτες.



ΤΡΥΠΗΤΗ

 

  • Άγιος Νικόλαος

Στο κέντρο του χωριού της Τρυπητής δεσπόζει ο  μεγαλοπρεπής ναός  του Αγίου Νικολάου. Κτίστηκε το 1888 στη θέση μιας άλλης μικρότερης εκκλησίας, σύμφωνα με το σχέδιο του Αγίου Νικολάου της Σύρου.

Ο ναός αυτός διαθέτει πλούσιο και αξιόλογο διάκοσμο. Θα δείτε το μαρμάρινο τέμπλο του (του Τήνου μαρμαρογλύπτη Γ. Καπαριά), όμορφα ξυλόγλυπτα, το παλαιό εικονοστάσι του 17ου αιώνα, εικονοστάσι και δεσποτικό του Γ. Ι. Λαουτάρη και άµβωνα του Μηλιού Εµµ. Μαρκαντώνη. Ακόμα μπορείτε να θαυμάσετε σπουδαίες εικόνες του Εμμανοουήλ Σκορδίλη και άλλων καλλιτεχνών της Κρητικής Σχολής, μεταφερμένες από την Παλαιά Χώρα (τη μεσαιωνική πρωτεύουσα του νησιού).

Τέλος αξίζει να αναφέρουμε πως ο ναός αυτός παρουσιάζει και ένα αρχιτεκτονικό παράδοξο, μιας και λόγω έλλειψης επαρκούς χώρου, το μήκος του είναι μικρότερο από το πλάτος του.

 


ΚΛΗΜΑΤΟΒΟΥΝΙ

  • Παναγία Τουρλιανή

Στο κληματοβούνι (λόφος πάνω από το Kλήμα) , θα βρείτε την εκκλησία της Παναγίας της Tουρλιανής. Εκτός από τις πολύ παλιές εικόνες της εκκλησίας, αξίζει να την επισκεφτείτε για την μαγευτική θέα που προσφέρει προς τα πάνω χωριά του νησιού, αλλά και προς την είσοδο του κόλπου του Αδάμαντα. Ξαποστάστε στο φιλόξενο προαύλιό της την ώρα που ο ήλιος δύει, για να απολαύσετε ένα φανταστικό ηλιοβασίλεμα.


ΚΛΗΜΑ

 

  • Προφήτης Ηλίας 

Στην κορυφή του λόφου του Κλήματος δεσπόζει το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία. Χτισμένο πάνω σε ερείπια αρχαίου ναού, υπάρχουν ακόμα απομεινάρια κιόνων και διάφορων μαρμάρινων τεμαχίων. Η τοποθεσία είναι εξαιρετικά γραφική και προσφέρει όμορφη θέα. Στο τέμπλο της εκκλησίας θα δείτε αρκετές ενδιαφέρουσες εικόνες.

 

  • Παναγία Φανερωμένη 

Κατεβαίνοντας τον δρόμο από την Τρυπητή προς τις Κατακόμβες, θα συναντήσετε στο δεξί σας χέρι, σε μία κατάφυτη τοποθεσία γεμάτη κυπαρίσσια το εκκλησάκι της Παναγίας της Φανερωμένης. Μία από τις πιο όμορφες εκκλησίες του νησιού, στης οποίας το εσωτερικό βρίσκονται δύο τάφοι με καμάρες, ενώ στο ιερό της μπορείτε να διακρίνετε ίχνη από τοιχογραφίες.


ΖΕΦΥΡΙΑ

  • Παναγία Πορτιανή & Άγιος Χαράλαμπος

Στο κέντρο της Ζεφυρίας θα βρείτε την Παναγία την Πορταΐτισσα ή Πορτιανή, παλιά μητρόπολη του νησιού. Η Παναγία η Πορτιανή, ενωμένη με την διπλανή εκκλησία του Αγίου Χαραλάμπου, είναι η μοναδική διασωθείσα εκκλησία της Παλαιάς Χώρας της Ζεφυρίας.

Το όνοµα «Πορτιανή» πιθανόν να προέρχεται από την πύλη του κάστρου, που υπήρχε κοντά στο ναό.  Η καταστροφή της πόλης από σεισμό τον 18ο αιώνα (κατά τη διάρκεια της τουρκοκρατίας) σήμαινε και την ερήμωση της εκκλησίας. Έτσι, το 1864 η εικόνα της Παναγίας της Πορτιανής, άλλες ιστορικές εικόνες και μέρη από τον πλούσιο εσωτερικό της διάκοσμο μεταφέρθηκαν στον νέο ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου (ή Άγιο Χαράλαμπο) στον Αδάμαντα.

Ο Ιερός ναός της Παναγίας της Πορτιανής υπάγεται στη 2η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων του Υπουργείου Πολιτισµού και προστατεύεται ως διατηρητέο μνημείο. Σε αυτόν μπορείτε να δείτε αξιοθαύμαστες παλαιές τοιχογραφίες και άλλα θαυμαστά κειμήλια.


ΧΑΛΑΚΑΣ

  • Αγία Μαρίνα 

Στο δρόμο για τον Χάλακα, λίγο πριν την παραλία της Φατούρενας, θα συναντήσετε το μοναστήρι της Aγίας Mαρίνας. Η μονή αυτή λειτούργησε από το 1650 έως το 1830 περίπου και είναι μία από τις 13 μονές που βρήκε ο Γάλλος περιηγητής Τουρνεφόρ σε λειτουργία και με θαυμασμό αναφέρει στις περιηγήσεις του. (Ο Τουρνεφόρ επισκέφτηκε τη Μήλο το 1700).

Το μοναστήρι της Αγίας Μαρίνας βρίσκεται σε μία πανέμορφη τοποθεσία, πάνω σε ένα ύψωμα και θα σας προσφέρει εκπληκτική θέα στον κόλπο του νησιού και στην είσοδο του λιμανιού.

 

  • Άγιος Ιωάννης ο  Θεολόγος ή Σιδεριανός

Το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννη του Σιδεριανού βρίσκεται στη νοτιοδυτική πλευρά του νησιού, στον Χάλακα. Η χρονολογία ίpeδρυσης και λειτουργίας του παραμένει άγνωστη, αν και σε έγγραφα αναφέρετε από το 1582. Η αρχιτεκτονική του είναι βασιλική μετά θόλου και ο ναός αυτός είναι αρκετά ευρύχωρος, πολύ καλά διατηρημένος και περιβάλλεται από πολλά κελιά διαφορετικών διαστάσεων, για να φιλοξενεί τους πιστούς του. Η εικόνα του Αγίου Ιωάννη, που βρίσκεται στο εσωτερικό του ναού, είναι ένα πάρα πολύ παλαιό έργο και πιθανολογείται πως είναι έργο του Ευαγγελιστή Λουκά.

Το μοναστήρι αυτό οφείλει το όνομά του σε ένα θαύμα του Αγίου Ιωάννη. Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση την ημέρα της εορτής του Αγίου εμφανίστηκαν πειρατές και ο κόσμος για να σωθεί από την επιδρομή τους, κλείστηκε μέσα στην εκκλησία και με προσευχές και κλάματα παρακάλεσε τον Άγιο να σιδερώσει την πόρτα για να μην μπορέσουν οι πειρατές να εισέλθουν. Οι προσευχές τους εισακούστηκαν και τελικά οι πειρατές δεν κατάφεραν να ανοίξουν την πόρτα. Έπειτα ένας εξοργισμένος πειρατής ανέβηκε στον τρούλο της εκκλησίας, σημάδεψε τους πιστούς και αποπειράθηκε να τους πυροβολήσει. Τότε, ο Άγιος παρέλυσε το χέρι του και το όπλο έπεσε μέσα στην εκκλησία, όπου φυλάσσεται μέχρι και σήμερα, μαζί με άλλα θρησκευτικά αντικείμενα.

Τα θαύματα του Αγίου δεν σταμάτησαν εκεί. Στον Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ένα αγγλικό πολεμικό πλοίο έριξε μία οβίδα ενάντια σε γερμανικό οχυρό της περιοχής, η οποία σφηνώθηκε στον τοίχο της εκκλησίας. Η οβίδα δεν εξερράγη και μπορείτε να την δείτε και σήμερα στο εσωτερικό της εκκλησίας.

Εάν τον επισκεφτείτε, απολαύστε το μπάνιο σας στην υπέροχη αμμουδιά της ομώνυμης παραλίας. Επίσης, αν επισκεφτείτε τη Μήλο γύρω στις 25 Σεπτεμβρίου, ημέρα εορτή του Αγίου, μην παραλείψετε να συμμετάσχετε στο μεγάλο πανηγύρι που διαρκεί αρκετές ημέρες.

  • Προφήτης Ηλίας 

Στο ψηλότερο σημείο του νησιού, 750 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, θα βρείτε κτισμένο στην κορυφή του βουνού το ομώνυμο εκκλησάκι του Προφήτη Hλία, το οποίο πιθανολογείται πως κτίστηκε από μοναχούς άλλων κοντινών μονών.

Η εκκλησία αυτή σας προσφέρει καταπληκτική πανοραμική θέα στο λιμάνι, στα χωριά και στις Αρκαδιές.



ΚΗΠΟΣ

  • Παναγία του Κήπου 

Στο νότιο τμήμα του νησιού, στην περιοχή Κήπος θα βρείτε μία ακόμη εκκλησία αφιερωμένη στην Παναγία. Η διαφορετικότητα της Παναγίας του Κήπου έγκειται στο ότι είναι η παλαιότερη εκκλησία του νησιού. Χτισμένη τα Βυζαντινά χρόνια (5ο αιώνα μ.Χ.), αξίζει να την επισκεφτείτε, όχι μόνο γιατί είναι καλοδιατηρημένη και διαθέτει εξαιρετική αρχιτεκτονική, αλλά και για να δείτε ένα από τα δύο βαπτιστήρια που υπάρχουν στο νησί, καθώς και κομμάτια μιας μαρμάρινης  σαρκοφάγου της Ελληνιστική περιόδου.



ΠΟΛΛΩΝΙΑ

  • Αγία Παρασκευή 

Στον οικισμό των Πολλωνίων, απέναντι από το μωλαράκι που  αράζουν τα ψαροκάικα, θα δείτε χτισμένη στο ύψωμα την εκκλησία της Αγίας Παρασκευής.

Η αρχιτεκτονική της είναι  βασιλική καλυπτόμενη από αμφικλινή κεραμοσκεπή στέγη και  είναι μία σύγχρονη εκκλησία που ανεγέρθη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οι Γερμανοί είχαν γκρεμίσει το εκκλησάκι, για να φτιάξουν πολυβολείο και μετά τη λήξη του πολέμου οι κάτοικοι των Πολλωνίων ξαναέχτισαν από την αρχή τον σύγχρονο αυτό ναό.